Şevket GÖLÜK - BHA
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Ankara Şubesi haftalık etkinliklerinden olan “Cumartesi Buluşmaları”nın bu haftaki konuğu yazar, mühendis Zahit Borak’tı.
Borak, “İngiliz Krallığından Britanya İmparatorluğuna” başlıklı konuşmasına katılımlarından dolayı dinleyicilere teşekkür ederek başladı.
Konuşmasının başında milletleri “medeniyet kuran, emperyalist ve sömürgeci” oluşları itibariyle sınıflandıran Borak, İngiltere’nin 35.5 milyon kilometre kare alana 500 yıl boyunca nasıl tahakküm ettiğine dair tespitlerde bulunacağını belirtti. Bu itibarla önce günümüzdeki İngiltere ile geçmiş yıllardaki Britanya İmparatorluğunu karşılaştıran Borak günümüzdeki İngiltere’nin temellerinin Britanya ile atılmış olduğunu dile getirdi.
Konuşmasını İngiltere tarihinde iki önemli dönem olduğunu belirterek devam ettiren konuşmacı, bunların 1. Elizabeth ve Victoria dönemleri olduğunu vurguladı ve her iki dönemi konuşmasının ilerleyen kısımlarında detaylandırdı.
Britanya’nın en önemli kimlik özelliklerinden olan sömürge politikasından bahseden Bozak, İngilizlerin denizciliği Venediklilerden öğrendikten sonra, sömürge politikalarına başladıklarını, bu politikalarının ise başlangıçta İspanya ile aralarında yaşanan güç yarışına dayandığını belirtti.
Borak, diğer sömürgeci devletlerin politikaları ile İngiltere’nin sömürge politikaları arasında bariz farklar olduğundan ve bu farkların en büyüğünün İngiltere’nin sömürge topraklarında salt yağma politikası izlemediğini, yerel halklara kendi yaşama standartları ile dil ve dinlerini yaşama imkânı da sunduğunu ifade etti.
Ayrıca İngiltere’nin diğer sömürgeci ülkelere kıyasla kolonilerine karşı daha pragmatist bir yaklaşım sergilediğini açıkladı. Bu ve diğer maddelere örnek olarak Hindistan’ın sömürgeleştirilmesini örnek verdi.
Konuşmasına Britanya tarihinden bahsederek devam eden Borak, Magna Carta antlaşmasının önemini vurguladı. Dünyadaki ilk anayasa olan 1787 ABD anayasasının, İnsan Halkları Evrensel Bildirgesinin ve günümüzde birçok devlet anayasasının temelini Magna Carta’nın oluşturduğunu söyledi.
Bu antlaşmanın aynı zamanda tarihte pek çok konuda ilklerin antlaşması olduğundan da bahseden yazar, Magna Carta’nın getirdiği en önemli yeniliklerden birinin de adil yargılama kaidesi olduğunu belirtti.
Ayrıca Magna Carta antlaşmasının sadece yöneticilere değil o dönemin en güçlü yapısı olan kiliseye de bir sınırlandırıcı mekanizma işlevi gördüğünden söz etti.
Kraliçe Victoria döneminde yapılan yeniliklerin Britanya tarihinde çok önemli yer tuttuğunu belirten Borak, yeniliklerden en önemlisinin “Public School” adı verilen ve içinde öz disiplin, dürüstlük, dayanıklılık, bireysel başa çıkma, takım halinde çalışma, izcilik, otoriteye itaat, liderlik gibi derslerin olduğu okulu örnek verdi.
Ayrıca bu okulun İngiltere’nin o dönemki ve sonraki başarılarında çok önemli yer tuttuğuna değinen konuşmacı, metro, modern posta sistemi gibi birçok yeniliğin de Kraliçe Victoria döneminde Britanya’ya geldiğinden bahsetti.
Yazar konuşmasının sonlarına doğru İngiltere’nin son dönemlerinden ve imparatorluğun son bulmasından bahsetti.
Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında ve sonrasında yaşanan büyük finansal kayıplar ve diğer etkenlerin Britanya’yı süper güç konumundan men ettiğini bildiren Borak kendisine sorulan “Uzun yıllar boyunca Britanya’nın nasıl süper güç konumunda sarsılmadan kaldığını ve kitleleri konsolide edebildiğinin sırrı” şeklindeki soruya ise bunun “kural, disiplin ve otorite” sayesinde olduğunu belirterek cevap verdi.
Zahit Borak İngilizlerin sömürgeciliğini anlayabilmek için kültürel mahiyette eserler de önerdi. Dinleyicilere “Gandi” filmi mutlaka izlemelerini ve George Orwell’in “Burma Günleri” kitabını mutlaka okumaları gerektiğini vurguladı. Daron Acemoğlu’nun “Ulusların Düşüşü” kitabına yaptığı atıflarla bu esere dikkat çekti.