Isparta'da geleneksel dokumalardaki "siyah dökülmesi" sorununa bilimsel çözüm

ISPARTA (AA) - Süleyman Demirel Üniversitesinde yapılan çalışmayla geleneksel el dokuma sektöründe kullanılan siyah renk elde etme yöntemlerinde ortaya çıkan ve zamanla iplerin aşınarak dökülmesine neden olan "siyah dökülmesi" sorunu çözüme kavuşturuldu.

Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Genç, gazetecilere yaptığı açıklamada, halı, kilim ve kumaş gibi geleneksel dokumalarda siyah rengin elde edilmesinde geçmişte demir mordanından (renklerin tonlara dönüşmesini sağlayan metal tuzu) yararlanıldığını söyledi.

Bu yöntemin uzun vadede iplerin yapısında bozulmaya yol açtığını dile getiren Genç, geleneksel yöntemlerde meşe, mazı meşesi, nar kabuğu ve sumak yaprağı gibi doğal boyalardan faydalanıldığını belirtti.

Bu yöntemle boyanan iplerin 25-30 yıl sonra aşınmaya başladığını, 50 ve 100 yılın üzerinde ise tamamen dökülebildiğini dile getiren Genç, dokuma literatüründe bu durumun "siyah dökülmesi" olarak adlandırıldığını vurguladı.

- Rengin dayanıklılığı test edildi

Sorunun çözümü için farklı doğal boyama yöntemleri üzerinde çalışma yaptığını anlatan Genç, şunları kaydetti:

"Siyah rengi tek bir boyarmadde yerine temel renklerin ardışık kullanımıyla elde ettik. Önce kırmızı, ardından sarı ve son aşamada çivit otu ile indigonun kullanıldığı mavi boyama işlemi uyguladık. Bu yöntemle koyu ve derin siyah renk elde ettik. Mordan olarak demir yerine şap kullandık. Potasyum alüminyum sülfat olarak bilinen şap, doğal bir maden tuzu, Anadolu'da bulunuyor. Yeni yöntemle demir kullanımından kaynaklanan ve iplerin yapısına zarar veren sorunun ortadan kaldırılmasını amaçladık. Bu yöntem, geleneksel dokumalarda kullanılan iplerin korunmasına katkı sağlayacak."

Çalışmada elde edilen siyah rengin dayanıklılığını çeşitli laboratuvarlarda test ettiklerinin altını çizen Genç, İzmir Olgunlaşma Enstitüsünde yapılan çalışmalarda rengin ışık, yıkama ve sürtünme haslığı testlerinden geçirildiğini, sonuçların yüksek haslık değerlerine ulaştığını söyledi.

Çalışmanın Arte Sanat Dergisi'nde yayımlanarak bilim ve sanat dünyasının kullanımına sunulduğuna dikkati çeken Genç, geliştirilen yöntemle geleneksel el dokumalarında kullanılan iplerin uzun süre korunmasına katkı sağlamayı amaçladıklarını sözlerine ekledi.